بیماری لثه شدید که در پزشکی به آن پریودنتیت پیشرفته گفته میشود، یک وضعیت التهابی مزمن است که منجر به تخریب پیشرونده بافت لثه، رباط پریودنتال و استخوان آلوئول نگهدارنده دندان میشود. برخلاف التهاب خفیف لثه (ژنژیویت)، بیماری لثه شدید با ایجاد پاکتهای عمیق، لق شدن دندان و در صورت عدم درمان، از دست رفتن دندان همراه است. این بیماری همچنین میتواند به مشکلات سیستمیک مانند بیماری قلبی، عوارض دیابت و وزن کم نوزاد در دوران بارداری منجر شود.
علت بیماری لثه شدید چیست؟
بیماری لثه شدید که با نام پریودنتیت پیشرفته نیز شناخته میشود، عمدتاً ناشی از تجمع طولانیمدت پلاک است یک لایه چسبناک باکتریایی که روی دندان تشکیل میشود. زمانی که پلاک بهدرستی با مسواک زدن و نخ دندان کشیدن برداشته نشود، به جرم (تارتار) تبدیل میشود که لثه را تحریک کرده و میزبان باکتریهای مضر میشود. با گذشت زمان، این موضوع منجر به التهاب مزمن و تخریب بافت لثه و استخوان زیرین میگردد. سایر علل مؤثر عبارتاند از:
- عادات ضعیف بهداشت دهان
- استعمال دخانیات یا جویدن آن
- دیابت کنترلنشده
- زمینه ژنتیکی
- استرس و ضعف سیستم ایمنی
- تغییرات هورمونی، بهویژه در دوران بارداری یا یائسگی
- کمبود ویتامین، بهویژه ویتامین C
- برخی داروها که جریان بزاق یا بافت لثه را تحت تأثیر قرار میدهند
در صورت عدم مداخله، این عوامل اجازه میدهند باکتریهای مضر به عمق زیر خط لثه نفوذ کنند که این امر موجب تخریب بافت و در نهایت از دست رفتن دندان میشود.
علائم بیماری لثه شدید کدام است؟
علائم بیماری لثه شدید معمولاً بهتدریج ایجاد میشوند و بهراحتی نادیده گرفته میشوند تا زمانی که آسیب قابلتوجهی رخ دهد. شایعترین نشانهها شامل موارد زیر است:
- لثه قرمز، متورم یا حساس
- خونریزی هنگام مسواک زدن یا استفاده از نخ دندان
- تحلیل لثه و نمایان شدن ریشه دندان
- بوی بد دائمی دهان یا طعم ناخوشایند
- ایجاد پاکتهای عمیق بین دندان و لثه
- لق شدن یا جابجایی دندان
- تغییر در نحوه قرارگیری دندان یا فاصله بین آنها
- درد یا ناراحتی هنگام جویدن
- وجود چرک یا ترشح از ناحیه خط لثه
مراحل بیماری لثه شدید
بیماری لثه در چندین مرحله پیشرفت میکند که هر کدام با التهاب و تخریب بافتی بیشتری همراه است. اگر درمان نشود، میتواند به آسیب دائمی به استخوان و ساختارهای حمایتی دندان منجر شود:
۱. ژنژیویت (مرحله ابتدایی): لثه قرمز، متورم شده و هنگام مسواک زدن بهراحتی خونریزی میکند. در این مرحله، آسیب هنوز با جرمگیری حرفهای و بهداشت دهان بهتر، قابل برگشت است.
۲. پریودنتیت اولیه: پلاک به جرم تبدیل شده و زیر خط لثه قرار میگیرد و باعث تشکیل پاکتهای عمیقتر میشود. ممکن است تحلیل خفیف استخوان شروع شود و التهاب حتی با مراقبت خانگی ادامه یابد.
۳. پریودنتیت متوسط: پاکتها عمیقتر شده و باکتریهای بیشتری در آن تجمع میکنند. تحلیل استخوان افزایش یافته و دندان ممکن است کمی لق شود. تحلیل لثه و خونریزی شدیدتر میشود.
۴. پریودنتیت شدید یا پیشرفته: پاکتهای عمیق محل تجمع باکتریهای تهاجمی میشوند که بخش زیادی از استخوان را تخریب میکنند. دندانها متحرک، دردناک یا نامرتب میشوند. در صورت عدم درمان، احتمال از دست رفتن دندان بالاست و اغلب نیاز به مداخله جراحی وجود دارد.
سایر بیماریهای مرتبط با بافت لثه
فراتر از پریودنتیت، چندین وضعیت دیگر میتواند بر بافت لثه اثر بگذارد که اغلب علائمی مشابه دارند اما علل متفاوتی دارند:
هیپرپلازی لثه: رشد بیشازحد بافت لثه، معمولاً در اثر مصرف برخی داروها (مانند داروهای ضد تشنج یا مسدودکننده کانال کلسیم)، تغییرات هورمونی یا التهاب.
بیماریهای پریودنتال نکروزان: شامل ژنژیویت اولسراتیو نکروزان و پریودنتیت اولسراتیو نکروزان که عفونتهای دردناک و سریعی هستند که اغلب در افراد با سیستم ایمنی ضعیف یا سوءتغذیه دیده میشوند.
آبسه لثه: عفونت موضعی و پر از چرک در بافت لثه، معمولاً در نتیجه نفوذ باکتری به پاکت پریودنتال یا آسیب.
ژنژیویت دسکاماتیو: اصطلاحی بالینی برای لثه دردناک و پوستهپوسته که با بیماریهای خودایمنی مانند لیکن پلان یا پمفیگوئید همراه است.
پریایمپلنتیت: التهاب و تحلیل استخوان در اطراف ایمپلنت دندان که روندی مشابه پریودنتیت دارد اما مربوط به دندانهایی است که توسط ایمپلنت حمایت میشوند.
درمان بیماری لثه شدید چیست؟
درمان بیماری لثه شدید (پریودنتیت پیشرفته) شامل حذف عفونت، توقف تحلیل استخوان و بازسازی سلامت لثه و ساختارهای حمایتی است. برنامه درمانی بسته به شدت بیماری متفاوت است، اما بهطور کلی شامل ترکیبی از موارد زیر است:
1- جرمگیری و صاف کردن ریشه (جرمگیری عمیق): برداشت کامل پلاک و جرم از زیر خط لثه. سطح ریشهها صاف میشود تا از تجمع مجدد باکتری جلوگیری کرده و اتصال مجدد لثه را تسهیل کند.
2- درمان آنتیبیوتیکی: آنتیبیوتیکهای موضعی یا سیستمیک مانند دهانشویه کلرهگزیدین یا ژل مینوسایکلین برای از بین بردن باکتریهای موجود در پاکتهای عمیق استفاده میشوند.
3- جراحی پریودنتال (جراحی فلپ): وقتی روشهای غیرجراحی کافی نیستند، لثه برای دسترسی بهتر به نواحی آلوده بالا زده شده و سپس در محل مناسب برای بهبودی بهتر بازگردانده میشود.
4- پیوند استخوان: برای بازسازی استخوان ازدسترفته ناشی از عفونت استفاده میشود. پیوند ممکن است مصنوعی یا از بدن خود بیمار باشد تا رشد طبیعی استخوان را تحریک کند.
5- بازسازی هدایتشده بافت: یک غشای مانع بین استخوان و بافت لثه قرار میگیرد تا بازسازی بافت و استخوان ازدسترفته هدایت شود.
6- درمان با لیزر: لیزرهای کمتهاجم برای برداشت بافت بیمار و باکتری با ناراحتی کمتر و بهبودی سریعتر استفاده میشوند.
7- درمان نگهدارنده منظم: بیماران باید هر ۳ تا ۴ ماه برای بررسی و پیشگیری از بازگشت بیماری به دندانپزشک مراجعه کنند.
راههای پیشگیری از بیماری لثه شدید
پیشگیری از بیماری لثه شدید با مراقبت روزانه منظم و مراجعه مرتب به دندانپزشک آغاز میشود. راهکارهای کلیدی عبارتاند از:
- مسواک زدن دو بار در روز: با استفاده از مسواک نرم و خمیردندان حاوی فلوراید، تمام سطوح دندان و لثه را بهآرامی تمیز کنید.
- نخ دندان کشیدن روزانه: بین دندان را برای برداشت پلاکهایی که مسواک به آنها نمیرسد تمیز کنید. استفاده از واترفلاسر هم میتواند مؤثر باشد.
- استفاده از دهانشویه ضدباکتری: دهانشویههای حاوی کلرهگزیدین یا روغنهای گیاهی برای کاهش باکتری و التهاب مفید هستند.
- جرمگیری حرفهای منظم: هر ۶ ماه یکبار (یا بیشتر در صورت توصیه دندانپزشک) جرمگیری برای جلوگیری از تشکیل جرم و بررسی علائم اولیه مشکلات لثه انجام دهید.
- ترک دخانیات: دخانیات جریان خون لثه را کاهش داده و خطر ابتلا به بیماری لثه و شکست درمان را بهشدت افزایش میدهد.
- کنترل بیماریهای عمومی: کنترل قند خون و رسیدگی به اختلالات هورمونی، خطر ابتلا به بیماری لثه را کاهش میدهد.
- رژیم غذایی متعادل.: رژیمی سرشار از ویتامینهای C و D و آنتیاکسیدانها، بازسازی بافت لثه و پاسخ ایمنی را تقویت میکند.
سؤالات متداول درباره بیماری لثه شدید
آیا بیماری لثه شدید میتواند باعث از دست رفتن دندان شود؟
بله اگر درمان نشود، بیماری لثه شدید استخوان و رباطهای نگهدارنده دندان را از بین میبرد و در نهایت باعث لق شدن و از دست رفتن دندان میشود.
چگونه میتوان از پیشرفت التهاب لثه به مرحله شدید جلوگیری کرد؟
با رعایت دقیق بهداشت دهان، مراجعه منظم برای جرمگیری حرفهای، ترک دخانیات و رسیدگی به علائم اولیه التهاب لثه پیش از شدت یافتن آن.
آیا بیماریهای عمومی مانند دیابت یا بیماری قلبی با بیماری لثه شدید مرتبط هستند؟
بله شرایطی مانند دیابت و بیماری قلبی ارتباط نزدیکی با سلامت لثه دارند کنترل ضعیف قند خون و التهاب مزمن شدت بیماری لثه را افزایش میدهد.
نقش تغذیه در کنترل و پیشگیری از بیماری لثه شدید چیست؟
رژیم غذایی متعادل سرشار از ویتامینهای C، D و آنتیاکسیدانها به بهبود لثه، تقویت ایمنی و کاهش التهاب کمک میکند.
آیا سیگار کشیدن باعث تشدید بیماری لثه میشود؟
قطعاً دخانیات جریان خون را مختل کرده، پاسخ ایمنی را تضعیف میکند و بهشدت خطر و شدت بیماری پریودنتال را افزایش میدهد.
آیا جراحی لثه برای درمان بیماری لثه شدید ضروری است؟
در بسیاری از موارد پیشرفته، بله جراحی برای پاکسازی پاکتهای عمیق، بازسازی استخوان ازدسترفته و کاهش التهاب لثه که با درمانهای غیرجراحی کنترل نمیشود، لازم است.
بعد از درمان، چگونه از بازگشت بیماری لثه جلوگیری کنیم؟
با پایبندی به درمان نگهدارنده منظم، رعایت کامل بهداشت دهان، ترک دخانیات و مدیریت بیماریهای زمینهای که بر سلامت لثه تأثیر میگذارند.
